DOKUMENTY

        • PATRON SZKOŁY

        •  

           

           
             

           Życie

          i twórczość     

            Stefana

          Żeromskiego  

           

                      (1864-1925)

           

           

                                           

           

                  Urodził się 14 października 1864 we wsi Strawczyn w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Nauki elementarne

          pobierał w szkole wiejskiej w Psarach, w 1874 wstąpił do gimnazjum w Kielcach. Dwunastoletni pobyt

          w gimnazjum (nauczycielem języka i literatury polskiej był Antoni Gustaw Bem) nie zakończył się zdaniem

          egzaminu maturalnego. Pracował jako guwerner, udzielał korepetycji, systematycznie prowadził dzienniki.

          Jesienią 1886 zapisał się do warszawskiej Szkoły Weterynaryjnej, brał udział w pracach tajnych organizacji,

          w tym w Związku Młodzieży Polskiej. Z braku środków materialnych zmuszony był porzucić studia

          weterynaryjne; podjął pracę nauczyciela domowego w dworach szlacheckich na Kielecczyźnie, Mazowszu,

          Podlasiu i w Nałęczowie. W Nałęczowie poznał swoją przyszłą żonę, Oktawię z Radziwiłłów Rodkiewiczową,

          która mu ułatwiła nawiązanie kontaktów literackich. Jesienią 1892 roku objął posadę zastępcy bibliotekarza

          w Muzeum Polski w Rapeswillu. Czteroletni pobyt w Szwajcarii umożliwił m.in. poznanie materiałów

          archiwalnych do dziejów polskiej emigracji XIX wieku, tutaj też nawiązał bliskie znajomości z politykami,

          związanymi z ówczesnym ruchem socjalistycznym. W tym okresie ukazują się pierwsze książki 

          "Rozdzióbią nas kruki, wrony" (1895), Opowiadania (1895), Syzyfowe prace (1897).

          W latach 1897-1904 pracował w bibliotece Ordynacji Zamoyskich w Warszawie.

          Po roku 1904 sytuacja materialna pozwoliła mu zająć się wyłącznie działalnością pisarską;

          przebywa w Nałęczowie, Zakopanem, we Włoszech, na trzy lata przenosi się do Paryża.

          Po powrocie do kraju w 1912 osiada w Zakopanem, gdzie spędza lata pierwszej wojny światowej.

          W tym okresie rozwodzi się z Oktawią Żeromską, nawiązuje związek Anną Zawadzką. Jesienią 1818

          przenosi się do Warszawy. W okresie plebiscytu na Warmii i Mazurach razem z Janem Kasprowiczem

          bierze udział w agitacji na rzecz przyłączenia tych ziem do Polski. W 1920 zakłada Towarzystwo

          Przyjaciół Pomorza. Pełni funkcje korespondenta wojennego w czasach wojny polsko-bolszewickiej.

          Zabiera publicznie głos w kwestiach publicznych, atakowany przez prawicę polityczną. Był inicjatorem

          projektu Akademii Literatury, założyciel Straży Piśmiennictwa Polskiego i polskiego oddziału

          PEN-Clubu (1924), współtwórca i pierwszy prezes Związku Zawodowego Literatów Polskich.

          Niepowodzeniem kończą się starania o przyznanie mu Nagrody Literackiej Nobla.

          Umiera 20 listopada 1925 roku w Warszawie. Pogrzeb Stefana Żeromskiego 23 listopada 1925

          stał się manifestacją narodową, pisarza pochowano na warszawskim cmentarzu ewangelicko-reformowanym.

          Posługiwał się pseudonimami: Maurycy Zych, Józef Katerla.
          Twórczość: do roku 1898: "Rozdzióbią nas kruki, wrony" (1895), Opowiadania - m.in. Doktór Piotr,Zmierzch, Siłaczka, Zapomnienie (1895), Promień (1897), Syzyfowe prace (1897); 1898-1910:                              Ludzie bezdomni (1899), Popioły (1903), Dzieje grzechu (1908) Duma o hetmanie (1908), dramaty: Róża (1909),Sułkowski (1910), Sen o szpadzie (1906); 1910-1919: Uroda życia (1912), Wierna rzeka (1912); trylogiaWalka z szatanem: Nawracanie Judasza, Zamieć (1916), Charitas (1919), poemat Wisła (1918), fragment powieściowy Wszystko i nic (1914); publicystyka: Początek świata pracy (1918), Projekt Akademii Literatury Polskiej (1918), Organizacja inteligencji zawodowej (1919); lata 1919-1925: Przedwiośnie (1924),                                         Puszcza jodłowa (1925), dramaty: "Ponad śnieg bielszy się stanę" (1920), Biała rękawiczka (1921),  Turoń (1923),            "Uciekła mi przepióreczka..." (1924), publicystyka: Snobizm i postęp (1922), Bicze z piasku (1925).
          Zabierał głos we wszystkich istotnych dla polskiej kultury i myśli sprawach; ekspresywny styl (określany mianem "żeromszczyzny"), skłonność do naturalizmu, podejmowanie tematów drażliwych obyczajowo zyskały mu niemało przeciwników; o znaczeniu jego poglądów świadczą najlepiej trwające nadal polemiki i spory, a także kolejne                      ekranizacje powieści (m.in. Dzieje grzechu - 1933, reż. H. Szaro, 1975 reż. W. Borowczyk;Popioły 1965,                           reż. A. Wajda)

           

           

           
          		 
           
          		 

           

           

           

          STEFAN ŻEROMSKI

           pseud. Maurycy Zych, Józef Katerla 






          14 X 1864 - urodził się w Strawczynie (Kieleckie) w zubożałej rodzinie szlacheckiej o żywych                                                                       tradycjach patriotycznych. 
          1874           - zostaje uczniem Kieleckiego Miejskiego Gimnazjum. Wcześnie traci rodziców,                                                                                    utrzymuje się z korepetycji. 
          1883           - Zaczyna pisać Dzienniki, które prowadził do 1891r. 
          1886           - nie uzyskał matury, wyjeżdża do Warszawy i wstępuje do Szkoły Weterynaryjnej                                                                                (uczelnia ta nie wymagała matury) 
          1888           - przerywa studia z braku środków finansowych 
          1889           - obejmuje posadę korepetytora w Nałęczowie. 
          1892           - odbywa pierwsze krótkie podróże zagraniczne (Wiedeń, Zurych, Rapperswil, Monachium,

          Praga); poślubia Oktawie z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczowa i wyjeżdża z nią do Szwajcarii,

          gdzie obejmuje posadę zastępcy bibliotekarza w Muzeum Narodu Polskiego w Rapperswilu. 
          1894           - Promień powieść (druk. w "Głosie"), Syzyfowe prace (wyd. w Krakowie pod pseudonimem

          Maurycy Zych) 
          1895           - Opowiadania (Zapomnienie, Doktór Piotr, Cokolwiek się zdarzy..., Ananke, Zmierzch,

          Złe przeczucie, Po Sedanie, Pokusa, Siłaczka, Oko za oko, Niedziela, Z dziennika), Rozdziobią

          nas kruki, wrony... (oprócz noweli tytułowej: Mogiła, Źródło, W sidłach niedoli, Poganin,

          Do swego Boga), wydanego w Krakowie pod pseud. Maurycy Zych. 
          1897-1903           - pracuje w Bibliotece Ordynacji Zamoyskich w Warszawie. 
          1898           - utwory powieściowe (Na pokładzie, O żołnierzu tułaczu, Tabu, Cienie, Kara,

          Legenda o bracie leśnym, Promień). Ludzie bezdomni (data wyd. 1900 rok) 
          1904           - po wydaniu Popiołów może oddać się wyłącznie pracy pisarskiej; przenosi się z rodziną

          do Zakopanego; powrót do Nałęczowa (inicjuje założenie Uniwersytetu Ludowego, wygłasza odczyty, organizuje kursy dokształcające dla uczniów szkoły rzemieślniczej, jest honorowym przewodniczącym Tow. Oświatowego "światło",

          w domu Żeromskich prowadzona jest ochronka i tajna szkoła. 
          1905           - Powieść o Udałym Walgierzu, Echa leśne, Sen o szpadzie 
          1906           - Nagi bruk 
          1907           - wyjeżdża do Włoch (Mediolan, Florencja, Rzym, Wenecja, Neapol, Capri), Nokturn 
          1908           - pod naciskiem władz policyjnych opuszcza Królestwo Polskie; występuje jako świadek

          w procesie Stanisława Brzozowskiego, wypowiadając się za jego niewinnoscia. Słowo o bandosie,

          Dzieje grzechu, Duma o hetmanie 
          1909           - wyjeżdża z rodzina do Paryża na 3 lata. Po powrocie osiedla się w Zakopanem.

          Róża - dramat 
          1910           - Sułkowski - dramat 
          1912           - Wierna rzeka, Uroda życia 
          1913           - zakłada nową rodzinę z Anną Zawadzką, malarką, przychodzi na świat córka Monika. 
          1914           - zgłasza się do Legionów, próbuje bezskutecznie przedostać się na front.
          1916-19 - Walka z szatanem (trylogia) 
          30 VII 1918           - w Nałęczowie umiera 19-letni Adam Żeromski, syn z pierwszego małżeństwa. 
          30 X-16 XI 1918           - staje na czele "Rzeczypospolitej Zakopiańskiej" jako prezydent.

          Wisła - poemat proza 
          1919           - osiedla się w Warszawie, biorąc czynny udział w życiu lit. odrodzonej Polski

          (inicjuje m.in. projekt Polskiej Akademii Literatury) Wszystko i nic - powieść,

          Początek świata pracy - public. Organizacja inteligencji zawodowej - public.

          O Adamie Żeromskim wspomnienie... 
          1920           - Na probostwie w Wyszkowie - public. Inter arma - public. Pełni funkcję prezesa

          Związku Zawodowego Literatów Polskich, uczestniczy w akcji plebiscytowej na Mazurach 
          1921           - jest współzałożycielem Straży Piśmiennictwa Polskiego i polskiego Pen Clubu,

          Ponad śnieg bielszym się stanę - dramat 
          1922           - Wiatr od morza Nakładem J. Mortkowicza zaczyna ukazywać się pierwsze

          wydanie zbiorowe dzieł pisarza 
          1923           - Snobizm i postęp - public. Pomyłki - opowiadania, Turoń - dramat 
          1924           - Przedwiośnie Wysuwany na kandydata do nagrody Nobla, traci tę szansę wobec

          wrogiej reakcji niemieckiej opinii publicznej po ukazaniu się Wiatru od morza

          (pierwsza polska państwowa nagroda literacka). Międzymorze - poemat prozy,

          Uciekła mi przepióreczka - dramat 
          1925           - Puszcza jodłowa poemat proza, Bicze z piasku - public. 
          20 XI 1925 - umiera w Warszawie